Beginnen bij het begin

Een beetje suf

Chauvigny (even ten oosten van Poitiers) is een (beetje suf) Frans stadje op een heuvel. Alle ingrediënten voor een toeristische trekpleister zijn er: een kasteel, een oude Donjon (verdedigingstoren) met ieder uur een show in het africhten van valken voor de jacht van de ridders. De St. Pierre-kerk ligt wat teruggetrokken verlegen daartussen in. Ik kampeerde ooit (vijfentwintig jaar geleden) beneden aan de voet van de heuvel. Van daaraf vielen de kleine boompjes op, die boven op de daken van de koorkapellen groeiden. Ze groeien er nog steeds, niemand hoeft ze water te geven. De St. Pierre echter draagt een mysterie met zich mee.

Tekens

Een beetje lastig te zien maar toch opvallend, zijn er boven het raam van het zuidertransept enkele tekens te zien. Op het eerste gezicht denk je, dat het merktekens zijn van de steenhouwers, die er gewerkt hebben, maar dat zijn het niet. Het zijn heel gewoon de letters van het alfabet. Onmiddellijk doet zich de vraag door: waarom. Had een steenhouwer tijd over? Leek hem dat een aardige decoratie? Eerst eens kijken naar de letters. Ja, ze kloppen. Soms een beetje vreemd. De V is niet recht maar erg gebogen, het lijkt wel een bootje. De hoofdletter E is ook een beetje rond uitgevallen. Een kniesoor die daar op let. Alles gaat goed tot en met de Z. Maar dan opeens een &. Nog net geen apenstaartje, maar wel een modern teken dat de zaak lijkt af te sluiten. Of moet het een beetje vreemd uitgevallen Griekse omega voorstellen, de laatste letter van het Griekse alfabet? De oude tovenaars van die dagen gebruikten vaak toverspreuken, waarin de eerste en laatste letters van verschillende alfabetten gecombineerd werden. De A hebben alle alfabetten gemeen. De laatste letter van het Latijnse alfabet was een Z, van het Griekse de al genoemde Omega en van het Hebreeuwse alfabet de TH (Ta): als men dus AZOTH uitriep stond dat voor alle (bekende) alfabetten. Het uitspreken van dat woord gaf je een zekere macht over alle culturen.

Begin en einde

Maar nog steeds geen oplossing op de vraag, wat het nut toch wel zou wezen van zo’n alfabet op de kerk. De A keurig aan het begin, de M (een beetje groter) in het midden en de Z, gevolgd door een beetje mislukte Omega, aan het eind.

De oplossing is voor de middeleeuwer simpel, voor ons een weet. Ten eerste de drie grootste letters: A, M en Z. Ze staan voor begin, midden en einde. Historisch gesproken: de geschiedenis vóór ons (de A), onze eigen leeftijd (de M) en ons einddoel (de Z). Mystiek gelezen en toegepast op Christus: Hij is ons verleden, ons heden en onze toekomst. En over woorden gesproken: diezelfde Christus is het Woord bij uitstek. Wij op onze beurt maken met letters woorden. En met woorden schrijven wij verhalen. De verhalen van God met de mensen zijn het, die de gelovigen op de been houden. Dit alfabet op de buitenkant van de kerk is dus een soort reclame: LEES DE BIJBEL! Neen, stel de middeleeuwer niet te dom voor. De eerste abt van Citeaux (nog vóór de H.Bernardus) gaf zijn monniken de opdracht, om ieder jaar in de Vastentijd een boek uit de bibliotheek mee naar de kamer te nemen (ze lagen dus niet allemaal aan kettingen) en ze werden in de goede week overhoord. Er werd uitgegaan van de uitleg van vroeger jaren. Vele monniken kenden (vrijwel) de hele bijbel uit hun hoofd. Er werd uitgegaan van de preken van de Vaders (dan zat je safe) maar ook werd er aan kritisch bijbelonderzoek gedaan. De oude Vulgaatvertaling (ooit door Hiëronymus in de vierde eeuw gemaakt) riep vragen op en werd ook gecorrigeerd. En, wat bijna niemand weet: in Citeaux werden de rabbijnen van Troyes uitgenodigd, om te helpen bij het corrigeren van de genoemde Vulgaatbijbel.

Herbronning

In Chauvigny wordt dus al in de twaalfde eeuw gepleit voor een bijbelse herbronning. Ik ga verder niet in op alle letter-raadsels, die nog op de muren van andere Romaanse kerken te vinden zijn. Neen, het is ook niet mijn bedoeling, oude (misschien wel heel goed werkende!) in de vergetelheid verdwenen toverspreuken te reconstrueren. Het is mij voldoende te weten, dat Gods naam gespeld moet worden door mensen. Dat wij weten mogen hoe actief Hij zich al getoond heeft (in de verhalen van Israël), dat Hij ook vandaag onze gids wil zijn en dat zijn toekomst al onze verwachtingen te boven gaat.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.